حس مذهبى يا بعد چهارم روح انسان با كشف « حس مذهبى » در انسان و اين كه « حس دينى » يكى از عناصر اولى و ثابت و طبيعى روح انسان است ثابت گرديد كه در روح و روان و سرشت انسانى ، چهار حس وجود دارد : 1 . حس كنجكاوى ، همان حسى است كه از روز نخست ، فكر بشر را به بحث و بررسى دربارهءمسائل مبهم و مجهول وادار نموده و در پرتو آن ، علوم و صنايع پديد آمده است . اين همان حسى است كه از روزگاران پيشين به كاشفان و مخترعان و پايه گذاران علوم ، نيرو بخشيده كه بتوانند از رازهاى نهفته پرده بردارند و در اين راه به سختىها و ناملايمات تن دهند . 2 . حس نيكى ، پديد آورندهء اخلاق و تكيه‌گاه فضايل و سجاياى انسانى و صفات عالى روحى است . اين همان حسى است كه انسان را به نوع دوستى و عدالت‌خواهى سوق مىدهد ، و در انسان يك نوع گرايش فطرى به فضايل و اخلاق نيك و تنفر از زشتىها و صفات بد پديد مىآورد . 3 . حس‌زيبايى ، پديد آورندهء هنر و سبب تجلى انواع ذوقيات است . 4 . حس مذهبى ، هر فردى از افراد انسان ، فطرتاً خداخواه و خداجوى بوده و نوعى تمايل و كشش به ماوراى طبيعت در خود احساس مىكند . وجود « حس مذهبى » در روح انسان اثبات مىكند كه تمام تمايلات مذهبى در انسان ، ريشهء ذاتى دارد و توجه به خدا و مسائل ماوراى طبيعى ، از فطرت انسان سرچشمه مىگيرد البته تجليات اين فطرت ، در دوران بلوغ نمايان‌تر و آشكارتر است . كوتاه سخن اين كه كسانى كه انسان را با ديدى وسيع‌تر مورد بررسى قرار داده‌اند همگى معترفند كه توجه به خدا در انسان از يك حس عميق مذهبى ريشه گرفته و هويت انسان با اين حس عجين شده است . اينك براى روشن شدن اين مطلب كه اين حس ، ريشه‌اى فطرى در نهاد انسان